Ahırda Yangın Güvenliği ve Tahliye Planı

7 dakikalık okuma · British Horse Society tavsiyelerinden yararlanılarak Türkiye koşullarına uyarlanmıştır.

Ahır yangınları neden bu kadar tehlikeli?

Bir ahırda yanmaya hazır her şey bir aradadır: balyalanmış kuru ot ve yonca, saman, talaş, ahşap bölmeler, eyer odasındaki deri ve sentetik malzemeler, çoğu zaman da yakıt ve makine. Kuru bir yaz gününde ya da rüzgârlı bir havada küçük bir kıvılcım, birkaç dakika içinde tüm binayı saracak bir yangına dönüşebilir.

Atlar yangın karşısında içgüdüsel olarak panikler. Dumanlı ve gürültülü bir ortamda bölmelerinden çıkmak istemeyebilir, çıkarıldıktan sonra da tanıdık ve "güvenli" gördükleri ahırlarına geri koşabilirler. Bu nedenle yangın güvenliğinde asıl iş, yangın başlamadan önce yapılır.

Yangın riskini artıran etkenler

Tutuşturucu kaynaklar

Eskimiş, kemirgenler tarafından zarar görmüş ya da sonradan eklenmiş, yetkin olmayan kişilerce çekilmiş elektrik tesisatı
Eyer odasında ve bakıcı odasında kullanılan elektrikli ısıtıcılar, sobalar, su ısıtıcıları
Sigara izmaritleri
Ahır içinde ya da yakınında park edilen traktör, motosiklet ve diğer motorlu araçlar
Kaynak, taşlama gibi sıcak işler
Nemli balyalanmış ve iyi kurumamış kuru otun kendi kendine ısınıp tutuşması
Yakın tarlalarda anız yakılması ya da çevredeki orman yangınları
Kasıtlı yangın çıkarma

Yanıcı yükler

Kuru ot, yonca ve saman balyaları
Talaş, saman ve diğer altlıklar
Yakıt, motor yağı, tüp gaz
Gübre, tarım ilaçları ve kimyasallar

Önleyici önlemler

Depolama düzeni

Kuru ot ve saman balyalarını atların barındığı binadan ayrı, yeterli mesafede bir yapıda depolayın. Atları kesinlikle samanlıkla aynı binada barındırmayın.
Büyük balya yığınlarını tek bir noktada toplamak yerine aralarında mesafe bırakarak bölün.
Gübreliği ahır binasından uzakta ve hâkim rüzgâra göre ahırın rüzgâr altı tarafında konumlandırın.
Yakıt, tüp ve kimyasalları kilitli, havalandırmalı ve ahırdan ayrı bir yerde saklayın.
Araçları ve tarım makinelerini ahır binası dışında park edin.
Nem içeriği yüksek görünen ya da ısınan balyaları depoya koymayın, depodaki balyaların sıcaklığını kontrol edin.

Elektrik ve ısıtma

Ahırdaki elektrik tesisatını yetkili bir elektrikçiye düzenli olarak kontrol ettirin. Tozlu ve nemli ortama uygun, kapalı tip priz, anahtar ve armatürler kullanın.
Kabloları atların ve kemirgenlerin ulaşamayacağı şekilde koruma borusu içinden geçirin.
Uzatma kablosu ve çoklu priz kullanımını en aza indirin; kalıcı çözümler için tesisat yaptırın.
İç ve Doğu Anadolu'nun uzun kışlarında eyer odası ve bakıcı odalarında ısıtıcı kullanımı yaygındır. Isıtıcıları gözetimsiz çalıştırmayın, yanıcı malzemeden uzak tutun ve gece kapatın.
Su donmasını önlemek için kullanılan ısıtıcı kabloların ve cihazların tarım ya da ahır kullanımına uygun olduğundan emin olun.

Davranış kuralları

Ahır, samanlık ve yakın çevresinde sigara içilmesini yasaklayın; içilecekse ahırdan uzak, belirlenmiş bir alan ayırın. Kuralı tabelalarla görünür kılın.
Ahır çevresinde kaynak ya da benzeri sıcak işler yapılacaksa yanıcı malzemeyi uzaklaştırın ve iş boyunca yanında söndürücüyle birini bekletin.
Ahır çevresinde atık ve çöp yakmayın.
Yaz aylarında ahır çevresindeki kuru otları biçerek bir koruma şeridi oluşturun.

Yapı ve ekipman

Yangın söndürücüleri kolay ulaşılan, işaretli yerlere koyun ve periyodik bakımlarını yaptırın. Herkesin nasıl kullanılacağını bilmesini sağlayın.
Ahırın tamamına ulaşabilecek uzunlukta bir su hortumu bulundurun.
Duman ya da ısı dedektörü kullanmayı değerlendirin. Tozlu ahır ortamına uygun tipleri için bir yangın güvenliği uzmanına danışın.
Koridorları ve çıkışları her zaman boş tutun. Kapalı tip büyük ahırlarda iki ayrı uçta çıkış bulunmalıdır.
Bölme kapılarının hızla açılabilen, takılmayan sürgülerle donatıldığından emin olun.

Güvenlik ve orman yangınları

Kasıtlı yangınlara karşı ahır girişini aydınlatın, depo ve yakıt alanlarını kilitleyin.
Akdeniz ve Ege'de, orman ya da makilik alanlara yakın tesisler, yaz aylarında orman yangını riskini tahliye planlarına mutlaka dahil etmelidir. Bu durumda tahliye yalnızca ahırdan padoğa değil, atların başka bir tesise taşınmasını da gerektirebilir.

Tahliye planı hazırlamak

İyi bir tahliye planı yazılıdır, herkes tarafından bilinir ve prova edilmiştir.

Planın içeriği

Ahır krokisi: Tüm bölmeleri ve padok kapılarını numaralandırın. Krokide çıkışları, su kaynaklarını, söndürücüleri, elektrik ana şalterini, yakıt ve kimyasal depolarını işaretleyin.
Toplanma alanları: Atların tahliye edileceği, güvenli ve sağlam çitli padokları belirleyin. Bu alanlar ahırın hâkim rüzgâra göre rüzgâr üstü tarafında olmalı ve itfaiye araçlarının yolunu kapatmamalıdır.
Eşleştirme: Hangi bölmedeki atın hangi padoğa götürüleceğini krokide gösterin.
Özel durumlar: Aygırlar, yaralı ya da hasta atlar, gebe kısraklar, taylar ve tutulması zor atlar için ayrı not düşün.
Yular ve yedekler: Her bölmenin kapısının yanında yular ve yedek ipi asılı olsun.
İletişim: Tesis sahibi, yönetici, at sahipleri ve veteriner hekimin telefon numaralarını içeren bir liste hazırlayın.

Planın bir kopyasını tesis girişinde, kolayca görülebilecek ve itfaiyeye teslim edilebilecek bir yerde saklayın. Yerel itfaiyeyi tesisinizi görmeye davet etmek, bir kriz anında ekiplerin yolu ve su kaynaklarını önceden bilmesini sağlar.

Prova

Tahliye planını tüm çalışanlar ve düzenli gelen at sahipleriyle yılda en az bir kez gözden geçirin.
Atların yular takılarak hızla bölmeden çıkarılmasını, yangın olmayan sakin bir günde prova edin.
Yeni çalışanlara ilk günlerinde planı ve söndürücülerin yerini gösterin.

Yangın anında ne yapmalı?

Hemen 112'yi arayın. Tesisin açık adresini ya da konumunu, neyin yandığını, kaç hayvan bulunduğunu, yakıt ya da kimyasal depolanıp depolanmadığını ve yol ya da su kaynağıyla ilgili sorunları bildirin.
Kendinizi ve başkalarını tehlikeye atmayın. Duman dolmuş bir binaya girmeyin. Atlar değerlidir, ama hiçbir at bir insan hayatına değmez.
Yalnızca güvenliyse küçük yangına müdahale edin. Başlangıç halindeki bir yangını söndürücüyle söndürmeye çalışabilirsiniz; yayılıyorsa geri çekilin.
Tahliyeye ateşe en yakın bölmelerden başlayın. Atı yular ve yedekle çıkarın; çok panik yapan atların başına bir havlu ya da örtü atmak bazen yürümelerini kolaylaştırabilir.
Boşalan bölmenin kapısını kapatın. Böylece serbest kalan bir at tanıdık bölmesine geri dönemez.
Atları önceden belirlenmiş güvenli padoğa götürün. Serbest bırakılan atlar ahıra geri koşabilir ya da itfaiye ekiplerinin önünü kesebilir.
Girişe birini gönderin. Bu kişi, karanlıksa el feneri ve reflektörlü yelekle itfaiyeyi karşılayıp yönlendirmelidir.
Erişim yollarını açın. Araçları ve engelleri itfaiye aracının geçeceği yoldan kaldırın.
Ekip geldiğinde bilgi verin. İçeride kalan insan ya da hayvan, yakıt ve kimyasal depoları hakkında net bilgi verin.

Yangın sonrası

Yangından kurtarılan atlar dışarıdan sağlıklı görünse bile duman soluma, yanık ve stres nedeniyle saatler içinde ağırlaşabilir. Tüm atları en kısa sürede veteriner hekime muayene ettirin. Solunum güçlüğü, öksürük, burun akıntısı ya da gözlerde kızarıklık görülen atlar öncelikli olarak değerlendirilmelidir.

Hızlı kontrol listesi

Kuru ot ve saman ahır binasından ayrı bir yapıda depolanıyor.
Gübrelik ahırdan uzakta ve rüzgâr altı tarafında.
Elektrik tesisatı yetkili elektrikçi tarafından kontrol edildi.
Ahır ve samanlıkta sigara yasağı uygulanıyor ve tabelalarla belirtilmiş.
Söndürücüler bakımlı, yerleri işaretli ve herkes kullanmayı biliyor.
Koridorlar ve çıkışlar boş.
Her bölme kapısının yanında yular ve yedek ipi var.
Yazılı tahliye planı ve krokisi girişte asılı.
Tahliye planı bu yıl içinde prova edildi.

Sık sorulan sorular

Yangında atları bölmelerinden çıkarıp serbest bırakmak yeterli olmaz mı?

Hayır. Serbest bırakılan atlar panik içinde tanıdık buldukları ahırlarına geri koşabilir, yollara çıkabilir ya da itfaiye çalışmalarını engelleyebilir. Atlar yular ve yedekle, önceden belirlenmiş güvenli bir padoğa götürülmeli ve boşalan bölmelerin kapıları kapatılmalıdır.

Kuru ot gerçekten kendi kendine tutuşabilir mi?

Evet. Yeterince kurumadan balyalanan otun içindeki biyolojik süreçler ısı üretir ve bu ısı belirli koşullarda tutuşmaya yol açabilir. Balyaları depolamadan önce nemlerini kontrol etmek ve depoda ısınan balyaları fark etmek bu yüzden önemlidir.

Atların üzerindeki örtüler yangında risk oluşturur mu?

Bazı sentetik örtüler yüksek ısıda eriyip deriye yapışabilir. Yangın anında örtüyü çıkarmaya çalışmak zaman kaybettirir; önceliğiniz atı güvenle dışarı çıkarmak olmalıdır. Yangından sonra yanık şüphesi varsa örtüyü veteriner hekimin yönlendirmesiyle çıkarın.

Küçük bir özel ahır için de yazılı plan gerekir mi?

Evet. Tek bir at bile barındırsanız, sizin bulunmadığınız bir anda yangınla karşılaşacak kişinin ne yapacağını bilmesi gerekir. Basit bir kroki, telefon listesi ve güvenli alanın yeri bile büyük fark yaratır.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; atınızın sağlığıyla ilgili kararlar için veteriner hekiminize danışın.