Arazide, yolda ve kırsalda güvenli binicilik

7 dakikalık okuma · British Horse Society tavsiyelerinden yararlanılarak Türkiye koşullarına uyarlanmıştır.

Atla açık arazide, köy yollarında ya da orman içinde binmek, manejdeki çalışmanın sağladığı becerileri gerçek dünyada kullanmak demektir. Ancak manejin çitleri dışarıda yoktur: Bir traktörün sesi, aniden çıkan bir köpek, bir koyun sürüsü ya da kaygan bir zemin, deneyimli bir atı bile ürkütebilir. Bu nedenle arazi ve yol binişi, iyi bir hazırlık, doğru ekipman ve dikkatli bir planlama gerektirir.

Çıkmadan önce: hazırlık ve planlama

Hazır mısınız?

Arazide binmeye başlamadan önce kendinize ve atınıza dürüstçe şu soruları sorun:

Manejde adım, tırıs ve dörtnalda atı her an durdurabiliyor ve yönlendirebiliyor musunuz?
At ürktüğünde ya da yan çizdiğinde dengenizi koruyabiliyor musunuz?
Atınız trafiğe, köpeklere, büyükbaş ve küçükbaş hayvanlara ve tarım makinelerine alışık mı?
Gerektiğinde güvenli bir şekilde atınızdan inip onu yedekte yürütebilir misiniz?

İlk arazi binişlerinizi mutlaka deneyimli bir eğitmen ya da rehber eşliğinde, sakin ve trafiğe alışık atlarla yapın. Genç ya da tecrübesiz bir atı, deneyimli ve sakin bir atın yanında, kısa ve kolay rotalarla alıştırın.

Rotayı planlamak

Rotayı önceden öğrenin: Yeni bir rotaya çıkmadan önce mümkünse yürüyerek ya da araçla keşif yapın; harita uygulamasında güzergâhı inceleyin.
Yasal ve özel alanlara dikkat edin: Özel mülk, tarla, bağ ve bahçelere izinsiz girmeyin. Ekili alanlarda binmeyin; tarla kenarlarındaki yolları kullanın. Korunan alanlarda ve milli parklarda binicilikle ilgili kuralları ilgili idareden öğrenin.
Birine haber verin: Nereye gittiğinizi, hangi yolu kullanacağınızı ve ne zaman döneceğinizi birine söyleyin.
Hava durumunu kontrol edin: Yaz aylarında, özellikle Akdeniz, Ege ve Güneydoğu Anadolu'da, sıcağın en yüksek olduğu saatlerden kaçının; sabah erken ya da akşamüstü binin. Kış aylarında buz, kar ve erken kararan havaya göre plan yapın. Karadeniz'de yağmur sonrası çamurlu ve kaygan patikalar ciddi risk oluşturabilir.
Karanlıkta binmeyin: Gece ya da sisli havada binmekten kaçının. Dönüş saatinizi gün ışığı bitmeden planlayın.

Yanınızda olması gerekenler

Şarjlı bir cep telefonu (binerken kullanmayın; yalnızca acil durumlar için)
Kimlik ve acil durumda aranacak kişinin bilgileri
Dizginin altına takılmış bir yular ve eyere tutturulmuş yedek ipi; böylece gerekirse attan inip onu yedekte götürebilirsiniz
Küçük bir ilk yardım çantası (binici ve at için)
Katlanabilir bir toynak kazıyıcı ve bir parça ip
Su, özellikle sıcak havalarda

Görünür olun

Hem sizin hem atınızın uzaktan görülmesi, araç sürücülerinin, bisikletlilerin ve yürüyüşçülerin sizi zamanında fark etmesini sağlar. Bir kaza durumunda kırsalda daha çabuk bulunmanıza da yardımcı olur.

Binici için: Fosforlu ve yansıtıcı yelek ya da ceket; kask bandı.
At için: Yansıtıcı bacak bantları, gerekirse kuyruk ya da boyun bandı.
Işık: LED ışıklar, özellikle omuz ve atın yan tarafları için.
Her koşulda: Görünürlük ekipmanı yalnızca akşamları değil, gündüz ve güneşli havalarda da kullanılmalıdır.
Av mevsiminde: Ormanlık alanlarda parlak renkli ve dikkat çekici giysiler daha da önemlidir.

Yolda: yasal çerçeve ve güvenli davranış

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, trafiği "yayaların, hayvanların ve araçların karayolları üzerindeki hal ve hareketleri" olarak tanımlar. Yani yolda ata binen kişi de trafiğin bir parçasıdır; trafik işaretlerine, ışıklara ve diğer yol kullanıcılarının güvenliğine dikkat etmesi gerekir. Kanunun öne çıkan hükümleri şunlardır:

Otoyollar: Kanundaki tanıma göre otoyollar, hayvanların giremediği yollardır.
Yerleşim yeri dışındaki karayolları: Kanunun 69. maddesine göre yerleşim birimleri dışındaki karayolunda, taşıt yolu üzerinde zorunlu haller dışında hayvan bulundurmak yasaktır. Bu nedenle şehirlerarası ve yerleşim dışı karayollarında taşıt yolunda binmekten kaçınmalı, mümkün olduğunca ana yollardan uzak arazi ve köy yollarını tercih etmelisiniz.
Yönetme yeteneği: Aynı madde, binek hayvanlarının bunları yönetme yeteneğinden yoksun kişilere verilmesini ve başıboş bırakılmasını yasaklar. Yeni başlayan binicilerin ve çocukların yola yalnız çıkmaması bu açıdan da önemlidir.

Mevzuat değişebileceği için, bulunduğunuz bölgede binicilere ilişkin güncel uygulamayı il emniyet müdürlüğü ya da jandarma trafik birimlerinden öğrenin.

Yolda binerken

Türkiye'de trafik sağdan akar; yolun sağ tarafında, trafik yönünde binin.
İkiden fazla binici varsa tek sıra halinde gidin; deneyimli ve sakin atlar öne ve arkaya yerleştirilsin.
Kavşaklara, köprülere, dar ve virajlı yollara özellikle dikkat edin; mümkünse bu tür yerlerden kaçının.
Dönüşlerden önce çevrenizi kontrol edin ve kolunuzu dönüş yönüne doğru açarak açık bir el işareti verin. Ellerinizi işaret için kısa süre kullanın; geri kalan zamanda iki elinizle dizgini tutun.
Bir aracın yavaşlamasını istiyorsanız kolunuzu yana açıp yukarı-aşağı sakin hareketlerle işaret edin.
Sizin için yavaşlayan sürücülere başınızla ya da elinizle teşekkür edin. Nezaket, binicilerin yollarda daha çok saygı görmesine katkı sağlar.
Asfaltın bazı türleri, özellikle nallı atlar için kaygandır. Yeni dökülmüş asfaltta, köprü bağlantı yerlerinde ve rögar kapaklarında adım yürüyüşünden hızlı gitmeyin.
Yaz sıcağında asfaltın ısınabileceğini, kışın ise buzlanma olabileceğini unutmayın.

Kırsalda ve arazide

Sürüler, çoban köpekleri ve tarım makineleri

Türkiye kırsalında en sık karşılaşılan durumlardan biri, koyun, keçi ya da sığır sürüleri ve onları koruyan çoban köpekleridir.

Sürüleri uzaktan fark edin: Bir sürü gördüğünüzde durun ve hayvanların sizi fark etmesini bekleyin. Gerekirse çobana seslenin ve geçiş için yardım isteyin.
Yavaş geçin: Sürülerin yanından her zaman adımda, sakin ve olabildiğince geniş bir mesafeyle geçin.
Anne ile yavrusunu ayırmayın: Yavrulu hayvanlar korumacıdır. Hareketiniz bir anneyi yavrusundan ayıracaksa durun, bir araya gelmelerini bekleyin.
Çoban köpekleri: Sürüyü koruyan köpekler, ata ve biniciye karşı tehditkâr davranabilir. Sürünün içinden ya da çok yakınından geçmeyin. Köpekler yaklaşırsa sakin kalın, atınızı kontrol altında tutun, başını köpeklerden uzak tutmaya çalışın ve çobandan köpekleri çağırmasını isteyin. Atınızı köpekten kaçırmak için dörtnala kalkmak, köpeğin kovalamasını tetikleyebilir.
Başıboş köpekler: Köy ve kasaba çevrelerinde başıboş köpeklerle karşılaşabilirsiniz. Adıma geçin, atın başını köpekten uzak tutun ve mümkünse başka bir yoldan devam edin.
Tarım makineleri: Traktör, biçerdöver ve römorklar hem gürültülü hem de geniştir. Güvenli bir yere çekilip geçmelerini bekleyin; gerekirse sürücüden yavaşlamasını ya da motoru durdurmasını isteyin.

Arazide

Yokuş çıkarken hafifçe öne, inerken dik ve dengeli oturun; atın başını serbest bırakın. Çok dik ve kaygan yamaçlarda attan inip yedekte yürümek daha güvenli olabilir.
Zemin: Gevşek çakıllı stabilize yollar, taşlık patikalar ve çamurlu alanlar atın tökezlemesine yol açabilir. Bu bölümleri adımda geçin.
Su geçişleri: Derinliğini ve zeminini bilmediğiniz dere ve göletlere girmeyin.
Grup halinde: Rehberin yönergelerine uyun; tırıs ve dörtnala geçişleri önceden duyurun. Atlar arasında en az bir at boyu mesafe bırakın. Diğer binicileri geride bırakarak hızlanmayın; geride kalan atlar heyecanlanabilir.
Kapılar: Açtığınız kapıyı, bulduğunuz gibi kapatın.
Doğaya saygı: Çöp bırakmayın, yaban hayatını rahatsız etmeyin, yangın riski olan alanlarda dikkatli olun.

Kaza ya da acil durumda

Önce kendi güvenliğinizi sağlayın; yaralıysanız hareket etmeyin ve yardım isteyin. Acil durumda 112'yi arayın.
Yaralı bir binicinin kaskını çıkarmayın ve onu gereksiz yere hareket ettirmeyin; sağlık ekibini bekleyin.
Atınız kaçtıysa onu kovalamak yerine yakındakilere haber verin; atın en yakın ahıra ya da tanıdık bir yere yönelebileceğini unutmayın.
Atınız yaralandıysa onu sakinleştirin ve veteriner hekiminizi arayın.
Tehlikeli bir sürücü davranışı ya da trafik kazası yaşadıysanız kolluk kuvvetlerine bildirin.

Hızlı kontrol listesi

Rotamı biliyorum ve birine haber verdim.
Hava durumunu kontrol ettim; sıcak saatlerden ve karanlıktan kaçınıyorum.
Ben ve atım görünürlük ekipmanı taşıyoruz.
Telefonum şarjlı; acil durum bilgilerim yanımda.
Yedek ipi ve yular yanımda.
Otoyollara girmiyor, ana yollar yerine köy ve arazi yollarını tercih ediyorum.
Sürüler, köpekler ve tarım makineleriyle karşılaştığımda ne yapacağımı biliyorum.
Yeni başlıyorsam deneyimli biriyle birlikte biniyorum.

Sık sorulan sorular

Ata binerken telefonla konuşabilir miyim?

Hayır. Telefonla konuşmak dikkatinizi dağıtır ve tek elle atı kontrol etmeniz gerekir. Telefonu yalnızca acil durumlar için, güvenli bir yerde durduktan ya da attan indikten sonra kullanın.

Yolda tek başıma binmek güvenli mi?

Deneyimli bir binici ve trafiğe alışık bir atla mümkündür, ancak mümkünse bir arkadaşla binin. Yalnız biniyorsanız rotanızı ve dönüş saatinizi mutlaka birine bildirin.

Atım trafikten korkuyorsa ne yapmalıyım?

Atınızı önce trafiğin az olduğu yollarda, sakin ve deneyimli bir atın yanında, kısa sürelerle alıştırın. Atın korkusu sürüyorsa yola çıkmayın ve bir eğitmenden destek alın. Korkulu bir atla yoğun trafiğe çıkmak hem sizin hem de diğer yol kullanıcılarının güvenliğini tehlikeye atar.

Çoban köpekleri saldırırsa ne yapmalıyım?

Sakin kalın, atın başını köpekten uzak tutarak kontrollü şekilde uzaklaşın ve çobana seslenin. Zorunlu olmadıkça attan inmeyin; at üzerinde köpeklere karşı daha korunaklı bir konumdasınız. Olaydan sonra atınızda ısırık ya da yara olup olmadığını kontrol edin ve gerekirse veteriner hekiminizi arayın.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; atınızın sağlığıyla ilgili kararlar için veteriner hekiminize danışın.