Ahır düzeni, havalandırma ve altlık yönetimi rehberi

7 dakikalık okuma · British Horse Society tavsiyelerinden yararlanılarak Türkiye koşullarına uyarlanmıştır.

Binicilik kulüplerinde, pansiyon ahırlarda ve at çiftliklerinde atlar günün önemli bir kısmını ahır bölmelerinde geçirir. Bu alanın düzeni; solunum sağlığından tırnak sağlığına, yaralanma riskinden atın ruh haline kadar pek çok şeyi etkiler. Kendi ahırınızı kuruyor ya da atınız için bir tesis seçiyor olun, aşağıdaki ilkeler iyi bir ahırı değerlendirmenize yardımcı olur.

Bölme ölçüleri ve yapı

Bölme, atın rahatça dönebileceği, yatıp kalkabileceği ve yatarken duvara sıkışmayacağı genişlikte olmalıdır. Yol gösterici ölçüler şöyledir:

At tipi	Önerilen asgari bölme ölçüsü
At	3,65 m × 3,65 m
Midilli	3,05 m × 3,05 m
Doğum bölmesi	4,25 m × 4,25 m

Bunlar asgari değerlerdir. İri yapılı atlar ya da uzun süre bölmede kalması gereken atlar daha geniş alana ihtiyaç duyar.

Yapıyla ilgili diğer noktalar:

Tavan yüksekliği: At başını normal biçimde tuttuğunda kulaklarının üstünde yaklaşık 60–90 cm boşluk kalmalıdır. Alçak tavan hem hava dolaşımını kısıtlar hem de at şahlandığında yaralanma riski yaratır.
Kapı: En az 1,25 m genişlikte olmalı, dışarı açılmalı ya da sürgülü olmalıdır. Alt kanatta atın bacağını sıkıştıramayacağı biçimde üst ve alt sürgü bulunmalıdır.
Zemin: Düz, kaymayan ve idrarın akıp gidebileceği hafif eğimli bir zemin tercih edilir. Zeminin tamamı, özellikle kapı önü, altlık ya da kauçuk matla örtülmelidir.
Görüş ve temas: Atlar sürü hayvanıdır. Bölmenin, atın komşularını görebileceği ve mümkünse burun buruna temas kurabileceği biçimde düzenlenmesi stresi azaltır.

Havalandırma her mevsim önceliklidir

Kapalı ve havasız bir ahırda gübre ile idrarın ayrışmasından oluşan amonyak, kuru ot ve altlıktan kalkan toz ile küf sporları birikir. Bunlar atlarda öksürük ve astıma benzer solunum yolu hastalıklarına zemin hazırlar.

Türkiye'de en sık yapılan hatalardan biri, kışın atı "üşümesin" diye ahırı tamamen kapatmaktır. Oysa atlar soğuğa insanlardan çok daha iyi dayanır. Onlar için asıl tehlike kirli ve nemli havadır. Isınma ihtiyacını battaniye ve yeterli kaba yemle karşılamak, pencereleri kapatmaktan daha sağlıklıdır.

Çatı mahyasında ya da duvarların üst kısmında sürekli açık hava çıkışları bulunmalıdır.
Arka duvardaki pencereler hem ışık hem çapraz hava akımı sağlar. Pencerelerde sıradan cam kullanmayın. Kırılmaz malzeme tercih edin ve atın erişebileceği yerlere koruyucu demir parmaklık takın.
Ahıra girdiğinizde gözlerinizi yakan ya da burnunuzu rahatsız eden bir koku varsa havalandırma yetersizdir.
Karadeniz gibi nemli bölgelerde küf daha hızlı gelişir. Altlığı ve kuru otu kuru tutmaya, havalandırmayı hiç kesmemeye ayrıca özen gösterin.
Yazın, özellikle Akdeniz ve Güneydoğu'da, ahırın içi dışarıdan daha sıcak olabilir. Gölgelik, açık pencereler ve güvenli biçimde yerleştirilmiş vantilatörler işe yarar.

Kuru otun ve saman balyalarının atın bulunduğu bölmenin hemen yanında ya da üstündeki çatı arasında depolanması hem toz hem de yangın riskini artırır.

Altlık seçimi

İyi bir altlık; idrarı emer, tozsuz ve küfsüzdür, tırnakları ve yatan atın eklemlerini destekler. Seçim yaparken atınızın sağlık durumunu, bölgenizde neyin düzenli bulunabildiğini ve gübrenin nasıl uzaklaştırılacağını birlikte düşünün.

Altlık	Güçlü yanları	Dikkat edilecekler
Buğday samanı	Türkiye'de kolay bulunur, sıcak ve rahattır, iyi drene olur	Tozlu ve küflü olabilir; altlığını yiyen ve kilo vermesi gereken atlar için uygun değildir
Arpa samanı	Kolay bulunur	Başakların dikenli kılçıkları deriyi tahriş edebilir
Talaş ve yonga	Tozu alınmış olanları solunum sorunu olan atlar için uygundur, saklaması kolaydır	Kaynağı belirsiz talaş kıymık, toz ve boyalı ya da kimyasal işlem görmüş ahşap içerebilir; ceviz talaşı kullanılmamalıdır
Keten ve kenevir	Tozu azdır	Her yerde bulunmayabilir
Kâğıt ve karton	Tozu azdır, atlar genellikle yemez	Islanınca topaklanır, gübreden ayırması zordur, bölmede kayarak açık zemin bırakabilir
Kauçuk mat	Tırnak ve bacakları destekler, kaymayı azaltır, altlık tüketimini düşürür	Tek başına kullanılmamalı, üzerine altlık serilmeli; altı düzenli kaldırılıp temizlenmelidir

Hangi malzemeyi seçerseniz seçin, altlığı kuru ve kapalı bir yerde saklayın. Islanan saman ve talaş hızla küflenir. Bölgenizdeki yerel bir malzemeyi altlık olarak kullanmayı düşünüyorsanız toz, küf ve atın onu yeme olasılığı açısından önce veteriner hekiminize danışın.

Ahır temizliği yöntemleri

Düzenli temizlik, solunum sağlığı ve tırnak sağlığı için şarttır. Islak ve kirli altlıkta duran tırnaklarda çatal çürüğü gibi enfeksiyonlar daha sık görülür.

Tam temizlik: Her gün gübre ve ıslak altlık tamamen çıkarılır, temiz altlık yeniden serilir, zemin bir süre havalandırılır. En fazla emeği isteyen ama en sağlıklı ortamı sağlayan yöntemdir.
Kısmi temizlik: Hafta içi her gün gübre ve en ıslak bölümler alınır, haftada bir tam temizlik yapılır. Arada gerektikçe altlık eklenir.
Derin altlık: Gübre her gün alınır, üstüne düzenli olarak yeni altlık eklenir ve bölme belirli aralıklarla tamamen boşaltılır. Ekonomiktir ama amonyak birikimi nedeniyle solunum sorunu olan atlar için uygun değildir.

Günlük temizlikte duvar kenarlarına yığılan altlık (set) düzenli olarak düzeltilmeli ve değiştirilmelidir; aksi halde alttan küflenir. Yüksek ve dolgun kenar setleri, yatan atın duvara sıkışma riskini de azaltır. Gübre yığını ahır kapısından ve su kaynaklarından uzakta tutulmalı, sinek çoğalmasını azaltmak için düzenli olarak boşaltılmalıdır.

Ahırda güvenlik ve yangın önlemleri

Ahırlarda saman, kuru ot ve talaş gibi kolay tutuşan malzemeler bir arada bulunur. Basit önlemler büyük kayıpları önleyebilir.

Ahır ve depolarda sigara içilmesini kesin olarak yasaklayın ve bunu görünür biçimde duyurun.
Elektrik tesisatı atın erişemeyeceği yükseklikte, korumalı borular içinde ve yetkili bir elektrikçi tarafından yapılmış olmalıdır. Lambalar kırılmaya karşı kafesli olmalıdır.
Uzatma kabloları, ısıtıcılar ve şarj cihazlarını ahır içinde başıboş bırakmayın.
Kuru ot ve saman deposu mümkünse ahır binasından ayrı olmalıdır. Nemli toplanmış ot kendiliğinden ısınıp tutuşabilir; yeni gelen balyaları ilk haftalarda kontrol edin.
Yangın söndürücüleri kolay ulaşılır yerlere asın, düzenli bakımını yaptırın ve kullanımını öğrenin.
Koridorları ve çıkışları boş tutun. Her bölmenin yanında bir yular ve yedek ip asılı olsun.
Bölmedeki yular halkası, tuz taşı tutacağı gibi bağlantıları en aza indirin. Bunlarda sivri kenar bulunmamalı, atın gözüne ve başına zarar vermeyecek yerde olmalıdır.
Samanlık filelerini atın ayağının takılmayacağı yükseklikte asın.

Yangın ya da başka bir acil durumda kimin ne yapacağını önceden belirleyen yazılı bir plan hazırlayın ve tesisteki herkesle paylaşın.

Hızlı kontrol listesi

At bölmesinde rahatça dönebiliyor, yatıp kalkabiliyor mu?
Kulaklarının üstünde yeterli boşluk var mı?
Ahıra girdiğinizde amonyak kokusu ya da yoğun toz hissediliyor mu?
Hava çıkışları açık, pencereler korumalı mı?
Altlık kuru, temiz ve yeterince kalın mı?
Kapı sürgüleri sağlam ve çalışır durumda mı?
Temiz su her an ulaşılabilir mi?
Elektrik tesisatı korumalı, yangın söndürücü yerinde mi?
Ot ve saman deposu atların bulunduğu yerden ayrı mı?

Sık sorulan sorular

Kışın ahırın pencerelerini kapatmalı mıyım?

Hayır, havalandırmayı tamamen kesmemelisiniz. Atı doğrudan sert rüzgâra maruz bırakmadan hava akışını sürdürün. Isınma ihtiyacını battaniye ve yeterli kaba yemle karşılamak, kapalı ve kirli havadan çok daha sağlıklıdır.

Atım altlığını yiyor, ne yapmalıyım?

Altlık yemek, atın yeterince kaba yem alamadığının ya da canının sıkıldığının işareti olabilir. Kaba yemi gün boyuna yaymayı, padok süresini artırmayı deneyin. Gerekirse atın yemeyeceği bir altlık türüne geçin.

Kauçuk mat varsa altlığa gerek kalır mı?

Kauçuk mat altlık ihtiyacını azaltır ama ortadan kaldırmaz. Üstüne serilen bir miktar altlık idrarı emer, atın yatarken rahat etmesini sağlar. Bazı atlar sert zemine idrar yapmaktan kaçındığı için de altlık önemlidir.

Atım günün ne kadarını ahırda geçirmeli?

Atlar hareket etmek, otlamak ve diğer atlarla birlikte olmak üzere gelişmiş canlılardır. Her at, sağlık durumu izin verdiği sürece her gün padokta serbest kalabilmeli ya da yeterli hareket imkânı bulmalıdır. Uzun süre bölmede kalan atlarda can sıkıntısı ve davranış sorunları gelişebilir.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; atınızın sağlığıyla ilgili kararlar için veteriner hekiminize danışın.