Atın yanında güvenlik: yaklaşma, yönetme, bağlama ve tımar

7 dakikalık okuma · British Horse Society tavsiyelerinden yararlanılarak Türkiye koşullarına uyarlanmıştır.

At bir av hayvanıdır. Tehlike sezdiğinde ilk tepkisi kaçmaktır; kaçamayacağını hissettiğinde ise tekme atabilir, şahlanabilir ya da yanındakini itebilir. Ne kadar sakin ve eğitimli olursa olsun, beş yüz kiloyu aşabilen bir hayvanın ani bir tepkisi yanındaki insan için ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle atın yanında güvenlik, birkaç temel kuralın her seferinde, alışkanlık haline gelecek kadar tutarlı biçimde uygulanmasına dayanır.

Ata yaklaşmak ve doğru konumda durmak

Görüş alanı ve kör noktalar

Atın gözleri başının yanlarındadır. Bu sayede çevresini çok geniş bir açıyla görür, ancak iki önemli kör noktası vardır:

Doğrudan önü: Burnunun hemen önünü ve altını göremez.
Doğrudan arkası: Kuyruğunun hizasındaki alanı göremez.

Kör noktadan aniden gelen bir dokunuş ya da ses atı ürkütebilir. Ayrıca atların gözleri ışık değişimine insanlardan daha yavaş uyum sağlar; aydınlık bir avludan karanlık bir ahıra ya da römorka girerken tedirgin olmaları bundandır.

Yaklaşma

Bölmeye girmeden ya da padoktaki ata yaklaşmadan önce izin alın; yeni başlıyorsanız bir yetişkin ya da deneyimli biriyle birlikte olun.
Ata omuz hizasından, onun sizi görebileceği bir açıdan yaklaşın. Doğrudan önden ya da arkadan yaklaşmayın.
Yaklaşırken sakin bir sesle konuşun; atın sizi fark ettiğinden emin olun.
Atın ruh halini gözlemleyin: Kulaklar sürekli geriye yatık, kuyruk sert biçimde sallanıyor, arka ayaklardan biri kaldırılmış ya da at size kalçasını dönmüşse yaklaşmayın ve deneyimli birinden yardım isteyin.
İlk teması omuz ya da boyun bölgesinden kurun. Elinizi atın sırtı boyunca gezdirerek arka bölgesine doğru ilerleyin; böylece at nerede olduğunuzu sürekli bilir.

Durulacak ve durulmayacak yerler

Atın hemen önünde ya da hemen arkasında durmayın. En güvenli yer, atın omuz hizasında, yanında durmaktır.
At ile duvar, kapı ya da başka bir at arasında sıkışabileceğiniz bir konuma girmeyin.
Atın arkasından geçmeniz gerekiyorsa ya tekme mesafesinin dışında, geniş bir yay çizerek geçin ya da elinizi atın kalçasında tutarak çok yakınından ve konuşarak geçin. Arada kalan mesafe, en tehlikeli olanıdır.
Ayaklarınızı atın ayaklarından uzak tutun. Atı yana kaydırmanız gerekirse omzuna ya da kalçasına elinizle sakin bir baskı uygulayın.
Atın altına eğilmeyin; tımar ya da kontrol için diz çökmek yerine çömelin, böylece gerektiğinde hemen kalkabilirsiniz.

Yularlama ve yedekte yürütme

Yular, atın başına geçirilen ve yedek ipinin bağlandığı başlıktır. Doğru takılmış, ne çok gevşek ne çok sıkı bir yular güvenli yönetimin ilk koşuludur.

Bölmeye girerken kapıyı arkanızdan kapatın, ancak at ile kapı arasında sıkışmayacak şekilde durun.
Yedek ipini asla elinize, bileğinize ya da vücudunuza dolamayın. At ani bir hareket yaparsa sürüklenebilirsiniz. Fazla ipi katlanmış halde elinizde tutun.
Atı genellikle sol tarafından, omuz hizasında yürüyerek yönetin. Atın önüne geçip onu çekmeyin, gerisinde de kalmayın.
Kapılardan geçerken kapıyı tam açın; atın kalçasının kapıya çarpmamasına dikkat edin.
Başka atların yanından geçerken aradaki mesafeyi koruyun; atlar birbirine tekme atabilir.
Atı yönetirken kask, eldiven ve sağlam ayakkabı giyin. Eldiven, ip yanıklarını ve ipin kaymasını önler.

Atı güvenle bağlamak

Bağlı bir atın ürküp geri çekilmesi, at için de çevresindekiler için de tehlikeli bir durumdur. Doğru bağlama, gerektiğinde ipin hızla çözülmesini ve atın kendine zarar vermemesini sağlar.

Çabuk çözülen düğüm kullanın: İpin ucundan çekildiğinde hemen açılan bir düğüm tercih edin. Bu düğümü eğitmeninizden uygulamalı olarak öğrenin.
Kırılabilir bir halkaya bağlayın: Yedek ipini doğrudan duvardaki sabit halkaya değil, o halkaya geçirilmiş ince bir ip ya da sicim halkasına bağlayın. At panikle geri çekildiğinde bu halka kopar ve atın boynu ya da başı zarar görmez.
Doğru yükseklik ve uzunluk: Bağlama noktası yaklaşık atın göz hizasında olmalı; ip, atın başını rahatça hareket ettirebileceği ama ayağını geçiremeyeceği uzunlukta bırakılmalı.
Sabit ve sağlam bir noktaya bağlayın: Hareket edebilen kapılara, çitlerin gevşek tellerine, araç ya da römorkun çekilebilir parçalarına bağlamayın.
Dizginden bağlamayın: Gem takılıyken atı dizginlerinden bağlamak, at çekildiğinde ağzına ciddi zarar verebilir.
Bağlı atı yalnız bırakmayın.

Tımar sırasında güvenlik

Tımar, atı temizlemenin yanında onun sağlığını gözlemlemek için de bir fırsattır. Ancak bu sırada atın birçok hassas bölgesiyle temas edersiniz.

Tımara başlamadan önce atı güvenle bağlayın ya da birinin tutmasını sağlayın.
Atın yüzünü ve başını tımarlarken yedek ipini gevşetin ya da yuları boynuna alın; başını sallarsa canınız yanmasın.
Kemikli ve hassas bölgelerde (bacaklar, yüz, karın) yumuşak fırça kullanın, baskıyı azaltın.
Atın tepkisini izleyin. Kulakların geriye yatması, deriyi seğirtmesi, başını size çevirmesi ya da ayak kaldırması rahatsızlık işaretidir.
Ayak kaldırırken atın yanında, yüzünüz kuyruğa dönük durun; elinizi bacak boyunca aşağı kaydırarak atın ağırlığını diğer ayağına vermesini bekleyin. Ayağı yere bırakırken düşürmeyin, nazikçe indirin.
Tımar malzemelerini atın ayaklarının altında değil, kenarda bir kutuda tutun.
Atı ödülle sürekli elden beslemeyin; bu alışkanlık atın ısırmaya ve itişmeye yönelmesine yol açabilir.

Padokta ve sürüde güvenlik

Padoka girerken ve çıkarken kapıyı her zaman kapatın.
Atı serbest bırakırken padokun biraz içine kadar yürütün, yüzünü kapıya dönün ve ancak ondan sonra yuları çıkarın. Böylece at uzaklaşırken arka ayaklarının menzilinde kalmazsınız.
Atı serbest bıraktıktan sonra kovalamayın, ani hareketlerle uzaklaştırmayın.
Bir sürünün içine asla yem kovasıyla girmeyin; atlar yem için birbirleriyle ve sizinle itişebilir.
Padokta bir atı yakalarken diğer atların sizi takip edip kapıda toplanabileceğini hesaba katın.

Hızlı kontrol listesi

Ata izin alarak, omuz hizasından ve konuşarak yaklaşıyorum.
Atın tam önünde ya da arkasında durmuyorum; sıkışabileceğim konumlardan kaçınıyorum.
Yedek ipini elime ya da bileğime dolamıyorum.
Atı çabuk çözülen düğümle ve kırılabilir bir halkaya bağlıyorum.
Atı dizginden bağlamıyorum, bağlı atı yalnız bırakmıyorum.
Atın yanında çalışırken kask, eldiven ve sağlam ayakkabı kullanıyorum.
Tesisin ilk yardım çantasının yerini ve kaza durumunda kime haber vereceğimi biliyorum.

Sık sorulan sorular

Atın tekme atacağını önceden anlayabilir miyim?

Çoğu zaman at önceden işaret verir: kulakların geriye yatması, kuyruğun sertçe sallanması, arka ayağın kaldırılması ya da kalçasını size dönmesi gibi. Bu işaretleri gördüğünüzde uzaklaşın ve deneyimli birinden yardım isteyin. Yine de her zaman güvenli konumda durmak en iyi korumadır.

Atı ödülle beslemek zararlı mı?

Elden sık ve düzensiz verilen ödüller, atın elleri ve cepleri aramaya, ısırmaya ve itişmeye başlamasına yol açabilir. Ödül vermek istiyorsanız tesisin kurallarına ve eğitmeninizin önerisine uyun; sürüdeki atlara ödül vermeyin.

Atın yanında kask takmak gerekli mi?

Atı yönetirken, padokta yakalarken ve özellikle genç ya da tanımadığınız atlarla çalışırken kask takmanız önerilir. Yerdeki kazalarda da baş yaralanmaları yaşanabilir.

Atım bağlıyken panikleyip geri çekilirse ne yapmalıyım?

Atın önüne geçmeyin ve ipe asılarak onunla çekişmeyin. Güvenli bir konumdan çabuk çözülen düğümü açın ya da kırılabilir halkanın kopmasına izin verin. At sakinleştikten sonra yaralanma olup olmadığını kontrol edin; bir yaralanma görürseniz veteriner hekiminizi arayın.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; atınızın sağlığıyla ilgili kararlar için veteriner hekiminize danışın.