Kış aylarında at bakımı: Soğuk, battaniye, kar ve buz

7 dakikalık okuma · British Horse Society tavsiyelerinden yararlanılarak Türkiye koşullarına uyarlanmıştır.

Türkiye'de kış, bölgeden bölgeye çok farklı yaşanır. Ege ve Akdeniz kıyılarında ılık ama yağışlı geçerken, Marmara ve Karadeniz'de nem ve çamur öne çıkar. İç Anadolu'da kuru soğuk ve don, Doğu Anadolu'da ise uzun süren kar ve sert ayaz belirleyicidir. Bu farklılıklara rağmen kış bakımının temel soruları aynıdır: At yeterince yiyor ve içiyor mu, soğuktan ve ıslaklıktan korunabiliyor mu, zemin güvenli mi?

Atlar soğuğa nasıl uyum sağlar?

Atlar soğuğa karşı insanlardan çok daha dayanıklıdır. Sonbaharda uzayıp kalınlaşan kış tüyü, içinde hava hapsederek etkili bir yalıtım sağlar. Tüyün üzerindeki doğal yağ ise yağmur suyunun deriye ulaşmasını geciktirir. Kalın bağırsakta lifli yemin sindirimi de vücut içinde ısı üretir.

Bu yüzden kışın atınızın ihtiyacını kendi üşüme hissinize göre değerlendirmeyin. Kuru ve rüzgârsız soğuk çoğu sağlıklı at için sorun değildir. Atı asıl zorlayan durumlar şunlardır:

Uzun süren yağmur ve rüzgârın bir arada olması: Islanıp yatışan tüy yalıtım özelliğini kaybeder.
Yeterli kaba yem bulunmaması
Donmuş ya da çok soğuk olduğu için az içilen su
Kaygan, buzlu zemin ve derin çamur

Atınızın üşüdüğünü titreme, kuyruğunu sıkıca kalçalarına bastırması, sürekli rüzgârdan korunacak yer araması, kambur duruş ve zamanla kilo kaybetmesinden anlayabilirsiniz.

Kış beslenmesi ve su

Kaba yem: Kışın ısınmanın temel kaynağı kaba yemdir. Otlak zayıfladığında ya da karla kaplandığında atın kaba yem ihtiyacının neredeyse tamamı kuru ot ve yoncayla karşılanır. Özellikle soğuk gecelerde atın önünde yeterli kuru ot bulunmasına dikkat edin.

Padokta birden fazla at varsa ot yığınlarının sayısını at sayısından fazla tutun ki çekişme olmasın.
Otu çamura değil, yerden yüksek ya da sert zeminli yemliklere koyun. Yemlikleri su noktasından ve kapı önünden uzak yerleştirin; bu alanlar hızla çamurlaşır.
Kış öncesinde kuru ot stokunuzu planlayın. Doğu ve İç Anadolu'da yollar kapanabileceği için ot temini aksayabilir.

Kesif yem: Çalışması azalan atlarda kesif yemi de azaltın. Ek enerji gereken durumlarda tahılı küçük ve sık öğünlere bölün. Kaba yeme dayalı rasyonlarda vitamin ve mineral eksikliğini gidermek için bir mineral takviyesi gerekip gerekmediğini veteriner hekiminizle konuşun.

Kilo takibi: Kalın kış tüyü ve battaniye kilo kaybını gizleyebilir. Atınızın kondisyonunu yalnızca gözle değil, elle yoklayarak ve tartı şeridiyle iki haftada bir kontrol edin.

Su: Kışın su tüketiminin azalması, tıkanma koliği riskini artırır.

Su kaplarını günde en az iki kez kontrol edin, buzu kırıp çıkarın.
Kovalara ılık su eklemek hem donmayı geciktirir hem de içmeyi teşvik eder.
Otomatik sulukların borularını yalıtın. Borular donduğunda kullanılmak üzere yedek kovalar ve bir miktar yedek su bulundurun.
Padoktaki yalakların donmasını önlemek için kullanılan ısıtıcıların atların erişemeyeceği biçimde korunmuş ve güvenli olduğundan emin olun.

Yem ve rutindeki her değişikliği, örneğin padok süresinin kısalmasını da, kademeli yapın.

Battaniye kullanımı

Battaniye her at için gerekli değildir. Sağlıklı, kış tüyü gelişmiş, yeterli kaba yem alan ve barınağa erişebilen pek çok at battaniyesiz rahat eder. Battaniye özellikle şu atlarda yararlı olabilir:

İnce tüylü ırklar ve kış tüyü az gelişen atlar
Tıraş edilmiş (tüyü kırpılmış) atlar
Zayıf, yaşlı ya da hasta atlar
Barınağı olmayan bir alanda yağmur ve rüzgâra maruz kalan atlar
Soğukta nakledilen atlar

Atın sıcaklığını kontrol etmek: Elinizi battaniyenin altına, yağırın (sırtın boyunla birleştiği çıkıntı) arkasına sokun. Deri sıcak ve kuru olmalıdır; soğuk ya da terli olmamalıdır.

Fazla örtmenin riskleri: Gereğinden kalın battaniye ata zarar verebilir. Ter, rahatsızlık ve stres oluşabilir. Tüy yatışarak doğal yalıtımını kaybeder. Atın kışın doğal olarak harcayacağı enerji depolanır ve kilo artışı ile laminit riski yükselir. Gün içinde battaniyeyi değiştirme imkânınız yoksa uygun olan en hafif seçeneği tercih edin. İç Anadolu'da sık görülen güneşli ama soğuk günlerde atın öğle saatlerinde battaniyesiz kalması da yararlıdır.

Uyum ve günlük kontrol:

Battaniye omuz, yağırın ve göğüste baskı yapmamalı, atın rahatça yemesine ve hareket etmesine izin vermelidir. Ölçü üreticiden üreticiye değişebilir; satın almadan önce atınızı ölçün.
Takarken battaniyeyi önce yağırının üzerine yerleştirin, göğüs kayışını bağlayın, ardından diğer kayışları sıkı ama boğmayacak şekilde takın. Çıkarırken önce tüm kayışları açın.
Battaniyeyi her gün çıkararak omuzlarda, yağırında ve kalçalarda sürtünme, yara ya da ıslaklık olup olmadığına bakın.
Islanan ya da içinden su alan battaniyeyi hemen değiştirin. Islak bir battaniye hiç battaniye olmamasından daha kötüdür.

Battaniyesiz kalan atlarda yoğun tımardan kaçının; tüydeki doğal yağ, yağmura karşı korumanın önemli bir parçasıdır.

Kar, buz ve çamur

Ahır ve avlu: Atın yürüdüğü beton ve taş zeminler donunca çok kayganlaşır. Bu alanlara kum ya da ince çakıl serpin. Kapı önlerindeki buz birikintilerini düzenli olarak temizleyin.

Tırnaklarda kar birikmesi: Islak kar, özellikle nallı atlarda tırnak tabanında sıkışarak sert bir buz topuna dönüşebilir. Bu durum hem kaymaya hem de tabanda ezilmeye yol açar.

Karlı günlerde tırnakları sık sık temizleyin.
Tabana ve nalın içine sürülen bir kat yağ kısa süreliğine koruma sağlar.
Kar koruyucu nal altlıkları ve tırnak çizmeleri hakkında nalbandınızdan bilgi alın. Atınız kışın az çalışacaksa nalların çıkarılmasının uygun olup olmadığını da konuşun.

Binicilik: Buzlu, karla kaplı ve görüşün azaldığı koşullarda arazi binişinden kaçının. Donmuş zemin eklemlere daha çok yük bindirir; çalışmayı yumuşak zeminli manejde ya da ağırlıklı olarak adımda yapın. Gün kısa olduğu için arazide karanlığa kalmamaya dikkat edin.

Çamur: Karadeniz'de ve yağışlı kış aylarında padok kapıları, yalak ve yemlik çevresi hızla çamurlaşır. Uzun süre çamurda kalan atlarda bacakların alt kısmında deri iltihabı (bukağılık dermatiti), sırtta yağmura bağlı bakteriyel deri enfeksiyonu ve tırnakta çatal çürüğü sık görülür. Bacakları her gün kontrol edin, atın kuru bir zeminde durabileceği bir alan sağlayın ve kabuklanma, şişlik ya da akıntı fark ettiğinizde veteriner hekiminize danışın.

Hareket ve barınak

Kışın padok süresinin kısalması kaçınılmaz olabilir, ancak atların her gün dışarı çıkıp hareket etmesi gerekir. Uzun süre ahırda kalan atlarda can sıkıntısı, sinirlilik ve sindirim sorunları gelişebilir. Padoka çıkamayan günlerde elde yürüyüş, lonj çalışması, binicilik ya da kapalı manejde serbest bırakma gibi seçenekleri kullanın.

Padokta kalan atların yağmur, kar ve rüzgârdan korunabileceği bir barınağı olmalıdır. Ağzı hâkim rüzgârın tersine bakan bir sundurma en iyi korumadır. Doğal korunak olarak kullanılan ağaç ve çalıların zehirli olmamasına dikkat edin; yaprağını döken ağaçlar kışın az koruma sağlar.

Kışın çalışmaya devam eden ve çok terleyen atlarda tüy kırpma (tıraş) terlemeyi azaltarak atın daha çabuk kurumasını sağlar. Tıraş edilen atların ise mutlaka uygun battaniyeyle korunması gerekir.

Kapalı ahırlarda havalandırmayı kesmeyin. Pencereleri kapatmak yerine atı battaniye ve yeterli kaba yemle ısıtmak, solunum sağlığı açısından çok daha doğrudur.

Hızlı kontrol listesi

Su kapları günde en az iki kez kontrol edilip buzdan temizleniyor mu?
Kuru ot stoku kışı karşılayacak düzeyde mi?
At her gün dışarı çıkıyor ya da hareket ediyor mu?
Battaniye her gün çıkarılıp atın derisi kontrol ediliyor mu?
Battaniye kuru ve atın ihtiyacına uygun kalınlıkta mı?
Avludaki kaygan alanlara kum ya da çakıl serpildi mi?
Tırnaklar karlı günlerde sık temizleniyor mu?
Bacaklarda çamura bağlı yara ya da kabuk var mı?
Kilo ve kondisyon iki haftada bir kontrol ediliyor mu?

Sık sorulan sorular

Atım kışın titriyorsa ne yapmalıyım?

Önce atı rüzgâr ve yağmurdan korunan bir yere alın, önüne kuru ot koyun. Islanmışsa kurulayın ve gerekirse kuru bir battaniye örtün. Titreme sürer ya da at durgun görünürse veteriner hekiminize başvurun, çünkü titreme hastalık belirtisi de olabilir.

Her kış battaniye kullanmak zorunda mıyım?

Hayır. Sağlıklı, kış tüyü gelişmiş, yeterli kaba yem alan ve barınağa erişebilen birçok at battaniyesiz rahat eder. Kararı atınızın tüyüne, yaşına, kilosuna, tıraşlı olup olmadığına ve barınma koşullarına göre verin.

Kışın kar yemek atın su ihtiyacını karşılar mı?

Hayır. Atlar kar yiyebilir, ama kar ile yeterli su almaları mümkün değildir ve karı eritmek vücut ısısını tüketir. Kışın da her an donmamış, içilebilir su sağlanmalıdır.

Karlı ve buzlu havada atıma binebilir miyim?

Zemin kaygansa ve görüş azsa binmemek en güvenlisidir. Kum serpilmiş ya da yumuşak zeminli bir manejde, kısa süreli ve ağırlıklı adımda çalışma yapılabilir. Arazi binişlerini zemin güvenli hale gelene kadar erteleyin.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; atınızın sağlığıyla ilgili kararlar için veteriner hekiminize danışın.